Afgegrendeld gepresenteerd: Boek over gebeurtenissen Den Treek tijdens WO II

WOUDENBERG De nacht van 29 maart 1942 in de Tweede Wereldoorlog was de ommekeer van de strategie waarbij begonnen werd met de bombardementen op de bevolkingscentra van Duitse steden, bovenop de militair strategische doelen. Op 29 maart, 80 jaar later, werd het boek Afgegrendeld gepresenteerd in restaurant Bergzicht, bij het Schijnvliegveld.

Het boek gaat over gebeurtenissen op en rondom Den Treek gedurende de Tweede Wereldoorlog, de ontwapening van het Duitse leger binnen dit afgesloten gebied, de vernietiging van wapentuig en vijftig verhalen van getuigen die leefden rond of binnen dit grondgebied en van min of meer bekende Woudenbergers.

Dagvoorzitter Dick Veldhuizen heette de zeventig genodigden welkom, waaronder de speciale gasten: de burgemeesters van Woudenberg (Magda Jansen) en Leusden (Gerolf Bouwmeester), Floris van Asbeck (voorzitter van de Raad van Toezicht Landgoed Den Treek-Henschoten N.V., voorzitter van stichting en commissielid van Historische Commissie ‘De Treeker Eik’) en de heer Ad van Liempt. De aanwezigen werden getuige van het uitbrengen van het uit 360 pagina's bestaande boek, geschreven door het driemanschap Johan de Kruijff, Ronald Polak en Harry Ruijs.

Laatstgenoemde, legerofficier b.d. en voormalig directeur van Kamp Amersfoort, beet het spits af en vertelde hoe Johan, geïnspireerd door een boer die hem over droppings en het Schijnvliegveld vertelde, tot het schrijven van dit boek is gekomen en over de samenwerking van de schrijvers.

BETOOG Aansluitend nam gastspreker Ad van Liempt, Nederlands journalist, auteur, tv-programmamaker (NOS/NOVA/NPS/VPRO), eredoctor van de Universiteit van Amsterdam, het woord en hield een betoog over de immer opstaande historici die zich bij hun werken te houden hebben aan drie criteria: geschiedschrijven, verhalen vertellen en het publiceren van lokale bronnen. Vooral bij het beschrijven van een tijd die deels onbegrijpelijk zal blijven. Als voorbeeld noemde hij de dagboeken van De Beaufort. Uniek maar onwaarschijnlijk was zijn anekdote dat de grote Leusderheibrand op 18 april 1941 wel eens veroorzaakt zou kunnen zijn door een drogist uit Bussum die met fosforbommetjes experimenteerde en deze richting Utrecht net buiten Amersfoort uit de trein gooide. Tenslotte stipuleerde hij de bijzondere waarde van het door Johan de Kruijff geïnitieerde werk.

PAUZEGESPREK Tijdens de pauze ontstonden, ingeleid door Ab de Wild die aan de Buurtweg woonde, geanimeerde en aan het onderwerp gerelateerde gesprekken.

Vervolgens nam initiator Johan de Kruijff het woord en wees er aan de hand van een kaart van het afgegrendelde gebied op hoe de gebeurtenissen te herkennen zijn die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het landschap van Den Treek-Henschoten plaatsvonden, zoals de gegraven sleuven voor brandstof en munitie. Ook hoe hij de gegevens voor het samenstellen van dit boek heeft verzameld. Een lange lijst van geraadpleegde archieven en literatuur die ten grondslag ligt aan de verhalen, namelijk de mobilisatie in 1940, het Schijnvliegveld, de opleiding van SS’ers en andere Duitse activiteiten op Den Treek en de Leusderhei. Ook de beschrijvingen van de luchtoorlog boven Den Treek-Henschoten getuigen van de gedegen aanpak van de schrijvers. Daarnaast geeft een aanvullende informatie over de geallieerden die in aantocht waren, de ontwapening en een korte weergave over wat er in enkele naoorlogse jaren gebeurde een brede kijk op het verloop van de geschiedenis.

Een bijzondere manier van herkennen is verwerkt in de verklaringen van de ooggetuigen die in het tweede deel van het boek zijn opgenomen. Lange en korte beschrijvingen door mensen die op of rondom Den Treek-Henschoten woonden en daarnaast min of meer bekende Woudenbergers die iets essentieels in het verzet hebben betekend of als kind of puber op speelse manier in het oorlogsgebeuren geïntegreerd raakten en zich van geen gevaar bewust waren.

GETUIGENVERKLARINGEN Deze scripts zijn door Ody Honders op ludieke wijze getranscribeerd tot spannende verhalen waarbij de lezer zichzelf als onzichtbare ooggetuige in de gebeurtenissen en dialogen terugvindt.

Na Johan de Kruijff trad Ronald Polak voor het voetlicht. Hij bracht enkele nieuwe historische uitkomsten onder de aandacht zoals het SS-wachtbataljon dat op het Leusderend, waar Rauter in 1943 op bezoek kwam, gelegerd was en tot een heuse SS-divisie werd getransformeerd. Bizar daarbij is het getuigenis van de gewezen SS’er Cor Kooger die tot aan zijn sterven in 2014 op 88-jarige leeftijd nog steeds niet tot een pertinente veroordeling van zijn handelen onder het Duitse regime kon komen. Ook zoekt men nog naar verklaringen van mensen die de SS aan den lijve ervaren hebben.

Nadere uitwerkingen zijn er ook ten aanzien van de Nederlandsche Arbeitsdienst op kamp Waterloo met het naaiatelier en de fietsenwerkplaats, wat er op de noordelijke en de zuidelijke Grebbelinie gebeurde en de 'geheime mannetjes' (die ook door Fik de Beaufort werden gezien).

PROJECT Tenslotte kwam Harry Ruijs nog een keer aan bod inzake het nog niet af zijn van het project. Nog te vervullen wensen zijn een monument voor de gecrashte Wellington III Z-1610 ‘X’ op 28 juni 1942, een bezoekersinformatiepunt nabij Bergzicht over Sf21 en de beschermde status van gebouwen op de schietbaan bij het Leusderend.

Tijd voor de officiële uitreiking van de eerste drie exemplaren: Het eerste door Harry Ruijs aan de heer Floris van Asbeck, het tweede exemplaar door Ronald Polak aan Gerolf Bouwmeester en het derde boek door Johan de Kruijff aan Magda Jansen. Allen spraken daarna nog een woord van dank. Onder het genot van een hapje en een drankje waren de genode gasten aan de beurt die één of meerdere boeken hadden gereserveerd.

Afgegrendeld wordt uitgebracht onder auspiciën van de Historische Kring Leusden en is voor 25 euro eveneens te te bestellen via mail@oudwoudenberg.nl. Mede mogelijk gemaakt door een donatie van de heer H.J. Scheepstra en de velen die gebruik hebben gemaakt van de voorinschrijving. Al met al een welkome aanvulling op de literatuur die al over WOII in omloop is.

Ook op de Historische Avond van Oud Woudenberg op 21 april in De Voorhof zal een presentatie van het boek plaatsvinden.