Indrukwekkende lezing Polak

20 april 2026 om 06:33

WOUDENBERG De lezing ging in op de gebeurtenissen in onze streek eind april en begin mei 1945 en op de gebeurtenissen na de capitulatie van Duitsland. Door Ronald Polak werden tijdens de lezing unieke filmbeelden getoond, maar ook kon hij nieuwe gegevens presenteren ter aanvulling op wat in het boek is opgenomen.

Landgoed Den Treek fungeerde als een van de grote locaties waar na de Duitse capitulatie Duitse militairen zich moesten verzamelen. De eerste aanzet hiervoor was al in november 1944 door de geallieerden in een plan opgesteld onder de naam Operation Eclipse. Want de geallieerden bogen zich toen al over de vraag: “Wat te doen met de verslagen Duitse troepenmacht?” 

Eind april 1945 zaten de Duitse tropen klem in het westen van Nederland. Zij waren afgesneden van de tropenmacht in Duitsland zelf. Vanuit het oosten waren de 1e Infanteriedivisie van de Canadezen, samen met de Engelse Polar Bears opgerukt tot de lijn Barneveld – Scherpenzeel – Rhenen. De Duitsers hadden zich teruggetrokken aan de westkant van de Grebbelinie (hun Pantherstellung). 

Op 30 april leidde dat tot de 1e besprekingen in Achterveld tussen de geallieerden en de Duitsers. Maar dan vooral met het doel om voedseltransporten naar west Nederland te realiseren. Al voordat er een daadwerkelijk akkoord is over die droppings straten de Engelsen daar al mee. De Amerikanen wachten tot er daadwerkelijk een akkoord is. Op 5 mei 1945 vinden besprekingen in Wageningen plaats. Doel is afspraken te maken hoe de algehele capitulatie van de Duitsers op 4 mei 1945 gestalte moet krijgen. 

Op 6 mei is men daar uit, waarna op 7 mei de Polar Bears de provincie Utrecht binnentrekken. De Duitsers zijn dan nog overal in het westen van Nederland gewapend aanwezig. De ontwapening van de Duitsers start op 9 mei en heeft vervolgens als resultaat dat op 12 mei zich ruim 13.000 ontwapende Duitse militairen in een afgesloten deel van landgoed Den Treek bevinden. Zij hebben – op de officieren na - hun wapens en uitrusting moeten inleveren. 

Formeel worden zij niet krijgsgevangen gemaakt, want dan zouden de geallieerden ook voor voeding moeten zorgen. De eigen veldkeukens van de Duitsers voorzien daar in. Uiteindelijk blijven de Duitsers ruim twee weken in het omheinde gebied, waarna hun terugtocht aanvangt. 

Op 22 mei 1945 vertrekken de geïnterneerde Duitsers te voet naar Soest. Daar was tot 22 mei ook een verzamelplaats. Die groep was op 22 mei richting Nood-Holland gegaan, waar die dag ook een groep verder noordwaarts was getrokken. Daardoor waren elke dag ongeveer 5000 Duitse militairen etappesgewijs te voet onderweg richting Den Helder. Een gedeelte van de Duitsers gaat vervolgens lopend over de Afsluitdijk naar Friesland. Een ander deel wordt met vaartuigen naar Harlingen gebracht. Van daaruit vindt de verdere aftocht naar Duitsland plaats. Waarom werd voor deze omweg gekozen en waarom niet rechtstreeks vanuit onze provincie naar het oosten? Een mogelijk antwoord hierop is dat de geallieerden niet wilden dat over dezelfde wegen zowel terugtrekkende Duitse troepen zich verplaatste als oorlogsmaterieel dat nog steeds vanuit Antwerpen richting Noord-Duitsland/Berlijn ging. Ook ging Ronald Polak in op de vraag waarom men in de na-oorlogse periode niets wist, sprak of schreef over deze ontwapening? Lou de Jong besteedt er bijvoorbeeld in zijn naslagwerk nauwelijks aandacht aan.

Verschillende partijen waren er bij gebaat om niet teveel stil te staan bij de gebeurtenissen begin mei 1945. Ronald Polak benoemde in dat kader mogelijke antwoorden vanuit verschillende gezichtspunten. De Nederlanders waren vooral gericht om zo snel mogelijk de wederopbouw ter hand te nemen. De Duitsers hadden al verliezers nu ook niet direct de behoefte om hier lang bij stil te staan. Daarnaast was hun aftocht zeer gedisciplineerd en gaf weinig reden om er lang bij stil te staan. Uitvoerende militairen voelden zich soms ongemakkelijk bij de gebeurtenissen en wilden ook langzamerhand zelf wel naar huis. 

Een rol speelde daarbij ook dat was afgeweken van het oorlogsrecht (Duitsers werden bijvoorbeeld gedwongen om zelf de mijnen te ruimen die zij hadden neergelegd). Dat er zo nu en dan in de bossen van Den Treek wat aan (oud) materiaal werd gevonden, maakte nog niet dat men diep in de geschiedenis wilde duiken. Al met al vormde de lezing een prachtige aanvulling op het boek 'Afgemarcheerd' dat Ronald Polak met medewerking van Johan de Kruijff over deze episode in 2018 heeft geschreven. Het boek is verkrijgbaar bij Stichting Oud Woudenberg, de Historische Kring Leusden en de reguliere boekhandel.

OPROEP

Bij Oud Woudenberg zijn ze op zoek naar foto's van de winkel en/of smederij van Kleinveldink. Voorheen zat van Ingen in dezelfde smederij.

Wie foto's of ander materiaal heeft van de winkel en/of de smederij, graag contact opnemen met Jansje.

Mailadres is jannygoemaat@gmail.com